Werkboek MVDA
Multivariate Data Analysis — theorie en R, met eigen beesten
Wat dit werkboek is
Dit is het R-werkboek bij de cursus MVDA — Multivariate Data Analysis, tweede jaar Psychologie, Universiteit Leiden. Acht thema’s, van een opfris-hoofdstuk enkelvoudige regressie tot mediation-analyse. Het vervangt niks: geen colleges, geen opdrachten. Het legt uit. Uitgebreider dan een cursus dat kan, want een cursus heeft haast en dit werkboek niet.
Theorie en R zitten hier in elkaar gevlochten, en dat is expres. In mijn andere werkboek is SPSS de knoppendoos: klikken, output, klaar. Hier wordt R écht onderwezen. De code staat open, je ziet elke regel en je draait ’m zelf. Waarom zo? Omdat je een model pas snapt als je ’m zelf gedraaid hebt. Zolang een programma de analyse vóór je doet, blijft het toveren. Zodra jij de regel typt die het model schat, is het van jou.
De data zijn van mij. Eigen, geanonimiseerde dier-datasets, losgekoppeld van de universiteit: eigen getallen, eigen beesten. De variabelen blijven psychologisch herkenbaar — zelfgevoel, tobberigheid, denkkunst, bouwwoede — want jij wordt psycholoog, geen natuurkundige.
En je hoeft niet vooraan te beginnen. Elk thema staat op zichzelf: zit je vast op ANCOVA, dan stap je in bij thema 3. Maar weet wel dat de stof oploopt — wie de regressie uit de eerste thema’s in de vingers heeft, heeft het verderop makkelijker.
Hoe het werkt
Elk thema heeft dezelfde opbouw, zodat je aandacht naar de stof gaat en niet naar de navigatie:
- Een korte dier-opening — geen aanloopje om het aanloopje, maar een anker: het beest en zijn probleem zijn straks je houvast bij de getallen.
- “Drie vragen aan je gegevens” — de vaste kapstok waar elk thema aan hangt.
- Een function box — welke R-functies bij dit thema horen, op één plek.
- Een notatie-kader — wat \(b^*\) is, wat \(b\) is, wat \(\beta\) is, en waarom dat verschillende dingen zijn.
- Hoofdvragen met theorie-vragen (T) ertussendoor — de antwoorden klap je pas open ná je eigen poging.
- Een R-spiekblad — aan het eind, alles bij elkaar.
- Voorbeeld-tentamenvragen — vier meerkeuze en één R-practical.
- “Wat blijft liggen” — wat een uitgebreidere behandeling wél zou doen. Eerlijkheid over de randen van het verhaal.
Niet moeilijker, wel uitgebreider. De hand- en R-opdrachten van de universiteit zijn de inhoudelijke bovengrens van dit werkboek: wat het vak niet van je vraagt, vraag ik ook niet. Ik neem alleen meer ruimte voor de uitleg — zoals in de bijles, waar we bij een som blijven staan tot je ’m zelf kunt.
De thema’s
| # | Thema | Kern | Beesten |
|---|---|---|---|
| 0 | Opfris — enkelvoudige regressie | \(b_0\) en \(b_1\) met de hand, kwadratensommen, \(R^2\), \(F = t^2\) | sjacherijnen |
| 1 | Multipele Regressieanalyse (MRA) | meerdere voorspellers tegelijk, partial en semipartial, multicollineariteit, diagnostiek | eekhoorn, kraai, schildpad |
| 2 | Variantieanalyse (ANOVA) | groepsverschillen, \(SS\)-decompositie, post-hoc, geplande contrasten, two-way | mol, das |
| 3 | Covariantieanalyse (ANCOVA) | factor plus covariaat, adjusted means, parallellisme, Lord’s paradox | bever, otter |
| 4 | Logistische regressieanalyse (LRA) | kans → odds → odds ratio, logit, deviance, pseudo-\(R^2\), classificatie | pad, kerkuil |
| 5 | Multivariate Variantieanalyse (MANOVA) | meerdere uitkomsten tegelijk, Wilks en Pillai, Box’s M, discriminant-analyse | leeuw, zeehond |
| 6 | Repeated Measures ANOVA (RMA) | hetzelfde beest meerdere keren gemeten, contrasten, sphericity, de multivariate route | kameleon, muis |
| 7 | Mediation-analyse | \(a\)-, \(b\)-, \(c\)- en \(c'\)-paden, direct en indirect effect, Sobel | slak, pissebed |
De dieren
De beesten in dit werkboek zijn van mij. Geen aangeklede universiteitsdata, geen brave voorbeelddieren. En lief zijn ze ook niet: ze pochen, ze tobben, ze vergelijken zich kapot met de buren en durven op het beslissende moment net niet — narcisme, jaloezie, perfectionisme en faalangst, maar dan met vacht of veren erop. Dat is geen versiering. Een menselijke neiging herken je sneller in een dier dan in een tabel, en je vergeet ’m minder snel — zeker als het beest brutaal genoeg is om je aan iemand te doen denken.
Wie mijn andere CountCamp-werkboeken kent, komt hier bekenden tegen: dezelfde cast loopt daar ook rond. Ze zijn in de tussentijd niet in therapie geweest.