Oefenboek MVDA

Multivariate Data Analysis — theorie en R, met eigen beesten

Laatst bijgewerkt: 16 oktober 2026

11 oktober 2026: eigen, nieuwe data in thema 2 (de olifant), 5 (de tulpen) en 6 (de nachtegaal), elk met het script waarmee ze gemaakt zijn. Nieuw in thema 4: hiërarchische logistische regressie, in blokken. Nieuw in thema 6: het gemengde design, met de nachtegaal. En waar je data bewerkt, staat naast de base-R-code nu ook een tabblad met dplyr. Verder: suppressie staat in thema 1 nu open in de tekst, met een voorbeeld waarin het gedeelde stuk echt negatief wordt; in thema 5 en 6 rapporteer je Pillai eerst en de andere drie toetsen ernaast; en in thema 7 staan het symmetrische interval en de vraag Aroian-toets of bootstrap? onder Voor wie verder wil.

10 oktober 2026: feitelijke fouten hersteld, onder meer getallen die niet bij de eigen data pasten en een verouderde installatie-instructie. De knoppen zijn nu Nederlands, en de formules staan ook zonder internet goed op je scherm.

Juli 2026: het oefenboek werd één samenhangende website in plaats van acht losse hoofdstukken, met zoekfunctie, doorklikken naar vorige en volgende, en één zijbalk over alle thema’s.

Wat dit oefenboek is

Dit is een R-oefenboek voor multivariate data-analyse (MVDA), op het niveau van het tweede jaar Psychologie. Acht thema’s, van een opfris-hoofdstuk enkelvoudige regressie tot mediation-analyse. Het vervangt niks: het legt uit. Uitgebreider dan een cursus dat kan, want een cursus heeft haast en dit oefenboek niet.

Theorie en R zitten hier in elkaar gevlochten, en dat is expres. In mijn andere oefenboek is SPSS de knoppendoos: klikken, output, klaar. Hier wordt R écht onderwezen. De code staat open, je ziet elke regel en je draait ’m zelf. Waarom zo? Omdat je een model pas snapt als je ’m zelf gedraaid hebt. Zolang een programma de analyse vóór je doet, blijft het toveren. Zodra jij de regel typt die het model schat, is het van jou.

De data zijn van mij. Eigen dier-datasets, niet terug te voeren op echte mensen: eigen getallen, eigen beesten. De variabelen blijven psychologisch herkenbaar — zelfgevoel, tobberigheid, denkkunst, bouwwoede — want jij wordt psycholoog, geen natuurkundige.

En je hoeft niet vooraan te beginnen. Elk thema staat op zichzelf: zit je vast op ANCOVA, dan stap je in bij thema 3. Maar weet wel dat de stof oploopt — wie de regressie uit de eerste thema’s in de vingers heeft, heeft het verderop makkelijker.

Hoe het werkt

Elk thema heeft dezelfde opbouw, zodat je aandacht naar de stof gaat en niet naar de navigatie:

• Een korte dier-opening — geen aanloopje om het aanloopje, maar een anker: het beest en zijn probleem zijn straks je houvast bij de getallen.
• “Drie vragen aan je gegevens” — de vaste kapstok waar elk thema aan hangt.
• Een function box — welke R-functies bij dit thema horen, op één plek.
• Een notatie-kader — wat $b^*$ is, wat $b$ is, wat $\beta$ is, en waarom dat verschillende dingen zijn.
• Hoofdvragen met theorie-vragen (T) ertussendoor — de antwoorden klap je pas open ná je eigen poging.
• Een R-spiekblad — aan het eind, alles bij elkaar.
• Voorbeeld-tentamenvragen — vier meerkeuze en één R-practical.
• “Wat blijft liggen” — wat een uitgebreidere behandeling wél zou doen. Eerlijkheid over de randen van het verhaal.

Niet moeilijker, wel uitgebreider. Dit oefenboek gaat inhoudelijk niet verder dan wat een gewone tweedejaarscursus MVDA van je vraagt: wat daar niet gevraagd wordt, vraag ik ook niet. Ik neem alleen meer ruimte voor de uitleg — zoals in de bijles, waar we bij een som blijven staan tot je ’m zelf kunt.

TipDe bron om mee te werken

Wil je de hoofdstukken zélf draaien in plaats van ze te lezen? Download het oefenboek (zip) — alle acht thema’s, alle datasets, alle helper-functies en, bij de meeste datasets, het script waarmee ik ze gemaakt heb.

Pak uit, open mvda_werkboek.Rproj, en render het thema dat je nodig hebt. Wat je downloadt is exact wat er achter deze website zit; er is geen aparte studentenversie die stiekem achterloopt.

De thema’s

#	Thema	Kern	Beesten
0	Opfris — enkelvoudige regressie	$b_0$ en $b_1$ met de hand, kwadratensommen, $R^2$, de ANOVA-tabel als sudoku, wat een toets zegt, $F = t^2$	sjacherijns
1	Multipele Regressieanalyse (MRA)	meerdere voorspellers tegelijk, partial en semipartial, multicollineariteit, diagnostiek	eekhoorn, kraai, schildpad
2	Variantieanalyse (ANOVA)	groepsverschillen, $SS$-decompositie, post-hoc, geplande contrasten, two-way	mol, olifant, das
3	Covariantieanalyse (ANCOVA)	factor plus covariaat, adjusted means, parallellisme, Lord’s paradox	bever, otter
4	Logistische regressieanalyse (LRA)	kans → odds → odds ratio, logit, deviance, pseudo-$R^2$, classificatie	pad, kerkuil
5	Multivariate Variantieanalyse (MANOVA)	meerdere uitkomsten tegelijk, Wilks en Pillai, Box’s M, discriminant-analyse	leeuw, zeehond
6	Repeated Measures ANOVA (RMA)	hetzelfde beest meerdere keren gemeten, contrasten, sphericity, de multivariate route	kameleon, muis, nachtegaal
7	Mediation-analyse	$a$-, $b$-, $c$- en $c'$-paden, direct en indirect effect, Aroian-toets	slak, pissebed

De dieren

De beesten in dit oefenboek zijn van mij. Geen omgekatte data van iemand anders, geen brave voorbeelddieren. En lief zijn ze ook niet: ze pochen, ze tobben, ze vergelijken zich kapot met de buren en durven op het beslissende moment net niet — narcisme, jaloezie, perfectionisme en faalangst, maar dan met vacht of veren erop. Dat is geen versiering. Een menselijke neiging herken je sneller in een dier dan in een tabel, en je vergeet ’m minder snel — zeker als het beest brutaal genoeg is om je aan iemand te doen denken.

Wie mijn andere CountCamp-oefenboeken kent, komt hier bekenden tegen: dezelfde cast loopt daar ook rond. Ze zijn in de tussentijd niet in therapie geweest.